ベトナム人として感動します。元ANAの奨学金の学生としてもANAを見ると少し自慢を感じますね(笑)。日本の皆様、ありがとうございます。
Cách đây mấy hôm, Nhật Bản và Việt Nam chính thức đạt được thỏa thuận về việc Nhật sẽ hỗ trợ 1 triệu liều vắc-xin cho Việt Nam. Sáng nay mình đọc báo và theo dõi trên các kênh thông tin Việt-Nhật trên Facebook đã thấy đưa tin phía Nhật chuyển ngay và luôn cho Việt Nam. Đặt hàng Amazon Prime ở Nhật, hay Shoppee ở Việt, chắc cũng chẳng nhanh được thế này, huống hồ đây là cả triệu liều vaccine. Xem ảnh chuyến hàng hỗ trợ mà mình thấy rất cảm động. Tạm bỏ qua những “mưu đồ ngoại giao vaccine”, hay là những nghi ngại “không có miếng bánh nào là miễn phí”, là người Việt, nhận được sự hỗ trợ từ phía Nhật trong tình cảnh thiếu vaccine và dịch diễn biến căng thẳng, thì điều đầu tiên nên nghĩ tới (theo mình) là một lời cảm ơn chân thành. Ấy vậy mà khi mò xuống mục bình luận của cả báo chính thống lẫn các trang tin, hội nhóm trên Facebook, phần lớn những thứ mình đọc được là: “Nhật đang toang, lo thân mình còn chưa xong mà bày đặt”, rồi thì “mua vaccine Astra Zeneca đểu về dân đ** ai thèm tiêm nên “vứt” sang Việt Nam”, và có người phụ họa về sự “đểu” của vaccine AstraZeneca khi giá 1 liều AZ là khoảng 2$, trong khi đó 1 liều vaccine “xịn” như Pfizer/BioNTech là 20$ hay Moderna là khoảng 30$. Đọc xong đống bình luận tiêu cực mình thấy ngứa mắt quá nên phải ngoi lên viết đôi dòng về “vaccine Astra Zeneca kém chất lượng”.
Tại sao vaccine AZ lại có giá rẻ hơn hẳn (bằng khoảng 1/10 – 1/20 lần) so với 2 dòng vaccine từ Pfizer/BioNTech và Moderna? Liệu có phải do vaccine AZ kém chất lượng và 2 dòng vaccine kia vượt trội, hay đơn thuần P/B và MRNA đang trở thành là một dạng hàng hóa Veblen? Câu trả lời đơn giản và ngắn gọn là: không, vaccine của AZ hoàn toàn không thua kém gì các loại vaccine khác (dù câu chuyện về chất lượng và hiệu quả của vaccine khá phức tạp và sẽ tốn nhiều công sức hơn để làm rõ). Vaccine AZ rẻ nhất thị trường đơn giản vì những yêu cầu khắt khe và nỗ lực đàm phán gay gắt của Đại học Oxford, cùng với sự nhượng bộ của chính AstraZeneca, để loại vaccine này được sản xuất phi lợi nhuận và bảo đảm rằng mọi nơi trên thế giới đều có thể tiếp cận với vaccine chống lại đại dịch. Nguyên mẫu của vaccine AZ là mẫu vaccine ChAdOx1 nCov-19, một dạng vaccine sử dụng vỏ virus adeno bất hoạt có biểu hiện gai virus SARS-CoV-2, được phát triển bởi nhóm nghiên cứu của giáo sư Sarah Gilbert từ Viện Jenner, Đại học Oxford. Vốn dĩ nhóm của GS. Gilbert phát triển mô hình vaccine sử dụng vỏ adenovirus bất hoạt (ChAdOx1) để tạo vaccine Ebola và vaccine MERS, nên chỉ vài tuần sau khi xác định được tác nhân gây bệnh của COVID-19, kết quả giải trình tự và cấu trúc protein gai, họ đã thành công “đổi hướng” ChAdOx1 thành vaccine chống SARS-CoV-2. Tuy vậy, họ cũng thừa hiểu với quy mô của 1 viện nghiên cứu học thuật, họ không đủ khả năng để hoàn thiện và đưa nguyên mẫu vaccine này thành bản vaccine thương mại, cũng như sản xuất với số lượng lớn và phân phối rộng rãi. Để làm được điều đó, nhóm nghiên cứu buộc phải hợp tác với một công ty dược lớn. Trong giới “Big Pharma”, nói về sản xuất vaccine thì một vài cái tên đầu sỏ gồm có GlaxoSmithKline (GSK), Merck, Sanofi, và Pfizer, với 4 ông lớn này chiếm khoảng 70-80% toàn thị trường. Hiển nhiên ĐH Oxford đã gõ cửa các “ông trùm” này để đề nghị hợp tác: họ sẽ cung cấp nền tảng công nghệ, phía công ty dược sẽ lo sản xuất và phân phối. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở phía ĐH Oxford khi họ kiên quyết giữ yêu cầu “vaccine phải được sản xuất phi lợi nhuận, vì cộng đồng và vì sự bình đẳng trong tiếp cận vaccine”. Nhưng đời nào những con cáo già ngành dược phẩm lại chịu bỏ qua miếng bánh béo bở như vaccine COVID-19 để đi “làm không công”? Không công ty nào chịu xuống nước với yêu cầu “vô lý” của Oxford. Kẻ kiên trì nhất là GSK cũng chỉ chấp nhận hợp tác với “lợi nhuận tối thiểu”. Khi mọi chuyện tưởng như đi vào ngõ cụt và vaccine ChAdOx1 nCov-19 sẽ vĩnh viễn dừng lại trên các công bố khoa học, thì chủ tịch Pascal Soriot của AstraZeneca đã chủ động liên hệ với ĐH Oxford. AstraZeneca cũng là một công ty dược lớn, dù không chuyên về sản xuất vaccine, nhưng họ đủ khả năng để hiện thực hóa ChAdOx1 nCov-19, sản xuất, và vận chuyển hàng tỉ liều đi khắp thế giới. Thỏa thuận cuối cùng không được tiết lộ cụ thể, nhưng đại khái là vaccine AZ sẽ được sản xuất với “giá gốc” (chi phí sản xuất và phân phối), không lấy lợi nhuận trong thời gian diễn ra dịch, và sẽ vĩnh viễn cung cấp phi lợi nhuận khi phân phối tại các nước kém/đang phát triển.
Ở chiều ngược lại, vaccine của Moderna và Pfizer/BioNTech là 2 loại vaccine vì lợi nhuận. Trước dịch, Moderna và BioNTech là 2 công ty khởi nghiệp (start-up) với vốn hóa hàng tỉ đô nhưng chưa có sản phẩm thực tế nào được hoàn thiện và đưa ra thị trường. Tất cả những gì họ có là công nghệ thuốc mRNA và “bánh vẽ” về triển vọng của công nghệ này. Cả Moderna lẫn BioNTech có lẽ đã phá sản sớm nếu không có dịch COVID-19, hoặc họ không đánh cược tất cả vào việc phát triển vaccine mRNA. Và họ đã cược đúng: Moderna vươn lên thành 1 công ty có số má trong thị trường dược sau khi tận dụng được nguồn vốn khổng lồ từ chương trình WarpSpeed của chính phủ Mỹ (chương trình bơm tiền để đẩy nhanh việc nghiên cứu, sản xuất, và phân phối vaccine COVID-19). Còn BioNTech thì cũng đã cược đúng khi chấp nhận hợp tác và chia sẻ công nghệ mRNA với Pfizer. Phía Pfizer sau khi quyết định bỏ tiền túi để “tất tay” với BioNTech, từ chối cả nguồn tiền tươi thóc thật từ chính phủ Mỹ để giành quyền tự chủ về tiến độ phát triển, cũng như tự chủ về lợi nhuận trong tương lai, thì họ hiện là công ty duy nhất trong nhóm các công ty dược lớn ở phân ngành vaccine (GSK, Merck, Sanofi, Pfizer) có vaccine COVID-19 trên thị trường. Tất cả những sự đánh cược nói trên đã mang lại cho Pfizer, Moderna, và BioNTech sự độc quyền để thu lợi nhuận hàng tỉ đô từ vaccine COVID-19, và đồng thời, “mang lại” cho người dùng cái giá đắt gấp 10 lần vaccine phi lợi nhuận của liên minh Oxford-AstraZeneca. Tiếc thay, nhiều người lại không hiểu được những câu chuyện phía sau của cuộc đua vaccine mà chỉ nhìn vào cái giá 2$/liều của vaccine AZ và phán “đ** m* thuốc đểu”…
Trên thực tế, câu chuyện về cuộc đua vaccine COVID-19 lần này còn phức tạp, cay đắng, và thú vị hơn nhiều. Câu chuyện mình kể ở đây chỉ là 1 phần rất nhỏ và vô cùng giản lược, chủ yếu là từ những gì mình hóng được từ một lần dự hội thảo với Giáo Sư Sarah Gilbert, trưởng nhóm nghiên cứu phát triển ChAdOx1 của Đại học Oxford. Và cũng vì tính chất “vỉa hè” của nó nên bạn bè mình có đọc được thì cũng nên coi như câu chuyện “mua vui một vài trống canh” để giải tỏa sự bực mình thôi nhé.
Để lại một bình luận