Trung Thu 2021

Ngồi bên cửa sổ đọc sách, ngẩng lên thấy trăng sáng và đẹp quá lại cất sách đi, lôi máy ảnh ra chụp trăng, rồi rót rượu ngồi uống cùng trăng. Những tưởng có rượu vào thì thơ sẽ ra, nhưng uống gần hết chai rượu rồi mà chỉ thấy lâng lâng và mò lên Facebook viết tùm lum chứ chẳng ra được vần thơ nào. Thôi thì, bản thân không ra được thơ nên mượn thơ người khác để bày tỏ lòng mình vậy. Trong một đêm trăng đẹp như này thì có lẽ ý thơ của Tô Đông Pha sẽ thật phù hợp:

水調歌頭 THỦY ĐIỆU CA ĐẦU

明月幾時有？ Minh nguyệt kỉ thời hữu ?
把酒問青天。 Bả tửu vấn thanh thiên.
不知天上宮闕, Bất tri thiên thượng cung khuyết,
今夕是何年？ Kim tịch thị hà niên ?
我欲乘風歸去， Ngã dục thừa phong quy khứ,  
唯恐瓊樓玉宇， Duy khủng quỳnh lâu ngọc vũ,
高處不勝寒。 Cao xứ bất thắng hàn,
起舞弄清影， Khởi vũ lộng thanh ảnh,
何似在人間。 Hà tự tại nhân gian.

轉朱閣，低綺戶， Chuyển chu các, đê ỷ hộ,
照無眠。不應有恨，Chiếu vô miên. Bất ưng hữu hận,
何事長向別時圓？ Hà sự trường hướng biệt thời viên ?
人有悲歡離合， Nhân hữu bi hoan ly hợp,
月有陰晴圓缺， Nguyệt hữu âm tình viên khuyết,
此事古難全。 Thử sự cổ nan toàn.
但願人長久， Đản nguyện nhân trường cửu,
千里共嬋娟。 Thiên lý cộng thuyền quyên.
蘇軾 Tô Thức

* CHÚ THÍCH :
– THỦY ĐIỆU CA ĐẦU 水調歌頭: là tên của bài từ. Thường thì người ta hay lấy câu đầu để làm tựa cho bài từ, nên bài này cũng hay được gọi là: 明月幾時有？Minh nguyệt kỷ thời hữu ?
– Bả Tửu 把酒: là cầm ly rượu nâng lên.
– Thiên Thượng Cung Khuyết 天上宮闕: là những cung điện ở trên trời.
– Quỳnh Lâu Ngọc Vũ 瓊樓玉宇: là lâu đài được cất bằng ngọc quỳnh ngọc dao, chỉ nơi thần tiên ở trong thần thoại.
– Bất Thắng Hàn 不勝寒: Không thắng được cái lạnh, có nghĩa là rất lạnh, cái lạnh khó mà ‘thắng’ được.
– Chu Các Ỷ Hộ 朱閣綺戶: ‘Chu Các’ là lầu son; ‘Ỷ Hộ’ là cửa sổ có treo rèm đẹp.
– Bi Hoan Ly Hợp 悲歡離合: là buồn, vui, tan, hợp.
– Âm Tình Viên Khuyết 陰晴圓缺: (Trăng có lúc) mờ, tỏ, tròn, khuyết.
– Thuyền Quyên 嬋娟: là cô gái đẹp, là những sự việc tốt đẹp, trong bài từ Tô Đông Pha dùng để chỉ Trăng.

* NGHĨA BÀI TỪ :
Từ lúc nào đã có vầng trăng sáng? Ta nâng ly rượu mà hỏi trời xanh. Không biết là cung điện ở trên trời cao kia, đêm nay là năm tháng nào? Ta muốn cưỡi gió để đi về trên ấy, chỉ e rằng cung vàng điện ngọc ở trên cao kia giá lạnh vô cùng. Khi ta múa lên thì bóng của ta cũng vũ lộng thanh tao dưới ánh trăng không giống như là ở nhân gian này.
Bóng trăng chiếu qua lầu son, len lỏi xuống tận khung cửa sổ có rèm hoa đẹp, chiếu vào ta là người chưa ngủ được. Trăng chắc cũng chẳng có oán hận gì với người, nhưng tại sao lại cứ tròn vành vạnh trong khi con người đang chia ly cách biệt? Người thì có bi hoan ly hợp, trăng thì có tỏ mờ tròn khuyết. Đó là chuyện từ xưa đến nay khó mà chu toàn cho được. Cho nên chỉ mong là người mãi mãi được trường cửu an lành cho dù cách xa ngàn dặm vẫn có thể cùng ngắm vầng trăng đẹp với nhau.

Bài từ này Tô Đông Pha làm để nhớ về người em trai tài hoa suýt soát tuổi với mình là Tô Tử Do (Tô Triệt). Hai anh em đã cùng dùi mài kinh sử, cùng đậu đạt, cùng làm quan và nhất là cùng chính kiến với nhau, nhưng giờ phải cách biệt vì mình bị đày đi xa. Trong đêm trăng tròn và sáng nhất trong năm: Đêm Trung Thu, cũng là đêm Đoàn Viên của gia đình. Vốn dĩ là bài thơ nhớ em trai, nhưng vì lời thơ quá đẹp quá mượt mà ướt át, nên đời sau lại vận dụng và mượn những câu từ này để nhớ về người yêu dấu ở nơi xa (điển hình là thanh niên Sơn đang khật khưỡng nơi đây). Ví dụ như hai câu cuối:
但願人長久， Đản nguyện nhân trường cửu,
千里共嬋娟。 Thiên lý cộng thuyền quyên.
Có nghĩa:
Những mong người vẫn an lành,
Nghìn trùng cùng ngắm trăng thanh đêm này.

(Phần dịch thơ tham khảo được từ blog http://havuvhp.blogspot.com)