Người Nhật khi đi đền, đi chùa sẽ thường thả đồng xu 5 yên (nếu có) để cầu may. Bởi vì trong tiếng Nhật, từ ‘5 yên’ (go en – 五円) đồng âm với chữ ‘duyên’ (ご縁), nên khi thả đồng xu này, ý muốn cầu cho ‘hữu duyên’. Với người Á Đông, khái niệm “duyên” thường gợi lên cảm giác huyền bí và khó giải thích, nhưng đồng thời lại rất thân thuộc. Chúng ta “cảm” thấy ‘duyên’, nhưng không chỉ mặt đặt tên được một cách rạch ròi. Nếu người phương Tây tìm tới khoa học và xác suất thống kê, thì người Á Đông thường “đổ tại” chữ ‘duyên’ để lý giải tại sao sự vật, hiện tượng trong cuộc sống lại xảy ra như cách nó đã diễn ra. Bản thân mình đang được đào tạo về khoa học thực chứng, nên nếu chuyện gì cũng quy ra ‘do duyên’ thì có vẻ hơi mâu thuẫn. Tuy nhiên, nhiều khi ngồi nghĩ lại về những lựa chọn trong cuộc sống, có nhiều chuyện nếu không quy về chữ ‘duyên’ thì bản thân mình cũng chẳng thể hiểu được. Câu chuyện của mình với nước Nhật cũng là một câu chuyện như vậy.
Mình có một tính xấu là nước đến chân vẫn chưa nhảy, đợi nước đến đầu rồi bơi luôn. Cho nên việc gì cũng toàn đợi tới phút chót mới loay hoay chuẩn bị. Hồi còn là sinh viên năm cuối đại học, mình cũng rơi vào tình trạng mông lung vô định như thế. Trong khi bạn bè đồng trang lứa người thì chọn đi làm (và đã “ấm chỗ”), người thì chọn đi học tiếp (và cũng đã “ấm chỗ”), hoặc người chưa “ấm chỗ” thì thường cũng đã thử tìm cơ hội ở vài nơi; thì mình vẫn loay hoay chưa biết bản thân muốn gì, sẽ làm gì. Dù có lờ mờ cảm thấy thinh thích việc tiếp tục nghiên cứu, tiếp tục học sau đại học ở Mỹ, mình cũng chẳng thật sự chuẩn bị gì nhiều. Thi các kì thi chuẩn hóa, lấy chứng chỉ, chuẩn bị hồ sơ xin học bổng, lên danh sách học bổng muốn nộp… (những việc mà người ta thường làm để chuẩn bị tìm cơ hội học sau đại học), mình đều “tà tà mà làm” (tức là sẽ làm, nhưng chưa làm gì cả). Với mình lúc đó, mối quan tâm lớn hơn đó là mối quan hệ với bạn gái, khi đó đang yêu xa do bạn học thạc sĩ ở Nhật. Sau đó bọn mình bất ngờ chia tay. Đúng lúc đó, trường mình gửi thông tin về một quỹ học bổng thạc sĩ ở Nhật. Bằng tất cả sự đau khổ của một thằng trẻ trâu thất tình, mình làm hồ sơ ứng tuyển, với mục tiêu duy nhất là tìm cách sang Nhật để “3 mặt 1 lời” với bạn gái cũ. Rồi nhờ một sự trớ trêu kì diệu, mình được chọn. Đó là học bổng đầu tiên, cũng là duy nhất mình từng nộp thời đại học. Lúc đó trong hồ sơ ứng tuyển của mình, thậm chí tới chứng chỉ ngoại ngữ mình còn chẳng có, vậy mà lại được chọn. Thế là mình tạm gác lại “giấc mơ Mỹ” để tới Nhật, dù chả biết tí gì tiếng Nhật. Buồn cười là trong suốt ngần đấy năm ở Nhật, mình với bạn gái cũ cũng chưa một lần gặp lại, dù học cùng một trường, và tòa nhà có phòng thí nghiệm của mình cách tòa nhà của bạn ấy vài bước chân.
Sau này, thỉnh thoảng mình vẫn nói nửa đùa nửa thật với các bác bên quỹ học bổng là chắc các bác chọn nhầm mất rồi á, vì hồi đó hồ sơ của cháu vừa kém, động cơ lại “không trong sáng” (à đương nhiên lúc phỏng vấn mình không kể về chuyện muốn sang Nhật để đối chất với bạn gái cũ rồi). Cũng thật trùng hợp là các bác cũng thường trả lời “có khi nhầm thật đấy nhỉ, hoặc chắc tại có duyên”. Còn với bạn gái cũ, đúng là hết duyên thì có cố ý tìm tới nơi cũng chẳng một lần gặp lại…
3 năm sau ngày chân ướt chân ráo tới Nhật với hành trang duy nhất là bảng chữ cái tiếng Nhật mới thuộc 1 nửa, mình lại một lần nữa ở trong hoàn cảnh phải đưa ra lựa chọn cho tương lai, khi chuẩn bị học xong thạc sĩ. Lần này mình có rút kinh nghiệm một chút so với hồi đại học. Mình liên hệ với những 3 nhóm nghiên cứu để đặt vấn đề theo học tiến sĩ, 2 nhóm ở Anh, 1 nhóm ở Canada. 0 nhóm ở Nhật, do mình cảm thấy “đủ” với Nhật rồi, nên mục tiêu lớn nhất của mình là tìm đường chạy trốn. So với hồi đại học, hồ sơ lần này của mình đẹp hơn một chút do đã ăn theo được tí tên tuổi của “Đại học Tokyo”, nên 2 nhóm nghiên cứu có vẻ để cửa mở với mình, còn nhóm ở Canada thì mình liên hệ muộn quá nên họ không còn chỉ tiêu để nhận người nữa. Nhưng rồi mọi dự định của mình đều đổ bể. Giáo sư ở Imperial College chính thức được bổ nhiệm để phát triển vaccine COVID-19 trên quy mô lớn (cũng vì hứng thú với nghiên cứu của ông về mô hình vaccine kiểu mới này nên mình mới liên hệ). Vì vậy, năm nay ông ưu tiên tuyển người làm hơn là tuyển người về để dạy. Cơ hội của mình với Imperial College chính thức đi tong từ đây. Và thế là mọi hi vọng đổ dồn về cơ hội ở Đại học Cambridge, nơi mà giáo sư đỡ đầu (dự kiến) đã luôn rất nhiệt tình trong quá trình đôi bên tìm hiểu nhau. Thậm chí ông còn hứa chắc nịch là ông đã giành được suất học bổng cho mình rồi. Kết quả? Không biết vì lí do gì mà cuối cùng học bổng ông thầy dự tính, sẽ không thuộc về mình, mà ông lấy được cho mình 1 học bổng khác “toàn phần ở mức home”. Học phí lẫn sinh hoạt phí ở Anh chia theo mức “home – người Anh” và mức “international – quốc tế” (trước có thêm mức “EU – cho sinh viên các nước trong khối EU”, nhưng sau Brexit thì chỉ còn 2 mức), với mức quốc tế đắt gấp đôi mức cho người Anh. Nói cách khác, “học bổng toàn phần ở mức home” thực chất là học bổng bán phần, mình phải kiếm nguồn tiền khác để trả phần chênh lệch giữa home-international. Sau mấy năm tự lập mà lại phải báo nhà mấy tỉ để đi học tiến sĩ, quả là một lựa chọn khó khăn.
Cuối cùng, lại là chữ “duyên”. Giữa lúc các con đường đi khỏi nước Nhật của mình cứ dần dần khép lại, thì chính nơi mình “hắt hủi” lại giang tay cho mình một sự lựa chọn. Nước Nhật, à không, đúng hơn là hiệp hội các doanh nghiệp ngành hóa học của Nhật, bằng một lý do nào đó nằm ngoài tầm nhận thức của mình (mình thậm chí còn không học ngành hóa học), đã chọn mình cho 3 năm học bổng tiến sĩ. Còn giáo sư Suzuki, người mà cứ dăm bữa lại mắng và chê mình như con, lại chấp nhận tiếp tục đỡ đầu mình 3 năm nữa (kèm theo lời đe dọa “nếu học tiến sĩ thì phải có mặt ở trên lab từ sáng tới khuya nhé, cậu lười quá thể đáng rồi đấy!”). Đến giờ mình thậm chí còn chưa chính thức gặp mặt quỹ học bổng mới (họ cũng chẳng yêu cầu gì, cứ lẳng lặng mà gửi tiền…), và cũng đang nằm trong chăn viết lảm nhảm thay vì cắm mặt trên lab như lời đe dọa của thầy hướng dẫn…
Nhưng đó, quả thật là quay đi quay lại, mình và nước Nhật vẫn là có nhiều “đồng 5 yên”, nhỉ?
(2021.05.02 – Hồi tưởng và viết linh tinh trong 1 đêm Tokyo trở gió, muốn mua lon trà ấm từ cây bán hàng tự động nhưng lục tìm khắp người mà chỉ có mỗi đồng xu 5 yên)
Để lại một bình luận