[Viết vào hè 2020, trong thời gian giãn cách xã hội]
Khoảng cuối tháng 3 mình làm vỡ mất cái ấm trà Nghi Hưng yêu quý mà mình đã dùng suốt 6 năm trời. Hình như hồi đó cũng viết 1 bài dài dài tưởng nhớ “cậu ấm” thì phải. Đợt đó ngoài tìm loanh quanh để tìm mua ấm trà mới phù hợp, mình còn tìm cách sửa ấm. Thông thường với ấm vỡ tan tành kiểu đó thì ngoài vứt đi ra sẽ chẳng còn cách nào khác. May mắn là mình đang ở Nhật. Ở Nhật họ có một kĩ thuật sửa đồ gốm sứ gọi là Kintsugi (金継ぎ – chữ Hán: “kim kế”, “kim” trong kim loại và “kế” trong kế thừa).
Về mặt kĩ thuật, kintsugi là kĩ thuật sử dụng nhựa cây sơn (gọi là urushi 漆) trộn với bột vàng hoặc bột bạc để trám và kết dính các mảnh vỡ. Sau khi khai thác, nhựa cây sơn ở trạng thái keo đặc quánh và có thể tạo hình, nhưng khi tiếp xúc với ánh nắng nhựa sơn sẽ trở nên cứng và trơ do quá trình polyme hóa của các ester trong nhựa sơn dưới xúc tác của tia cực tím. Lợi dụng tính chất này người Nhật đã sử dụng nhựa sơn trong sinh hoạt như chế tác vật dụng hàng ngày hay sửa chữa đồ vật từ thời Jomon (tương đương với thời đồ đá).
Nói vậy nhưng trên thực tế cây sơn và việc sử dụng nhựa sơn không phải là phong tục đặc hữu ở Nhật. Chẳng hạn ở Việt Nam, chúng ta cũng sử dụng nhựa sơn ta để chế tác các sản phẩm “sơn son thếp vàng” từ xa xưa, hay phát triển thành kĩ thuật sơn mài hiện đại. Bản thân kĩ thuật Kintsugi cũng không phải là kĩ thuật phổ biến mang tính đại diện cho việc sử dụng nhựa sơn của người Nhật. Khi nói tới urushi người thường nhắc tới kĩ thuật maki-e 蒔絵 – một kĩ thuật tương tự “sơn son thếp vàng” – nhiều hơn. Tuy nhiên với mình, à không, với người Nhật, kĩ thuật kintsugi ngoài giá trị thực tế (sửa đồ) và nghệ thuật ra, nó còn mang tính đại biểu cho triết học của người Nhật. Thay vì cố gắng che giấu các khiếm khuyết, các dấu hiệu của sự nứt vỡ hỏng hóc, chúng ta tự hào tô điểm chúng bằng vàng, bằng bạc, bằng bạch kim. Cũng như con người, vốn dĩ trên đời đâu có gì hoàn hảo. Chúng ta ai mà chẳng từng đổ vỡ, chẳng từng suy sụp, chẳng từng sai lầm. Quan trọng nhất là sau tất cả những khó khăn đó, chúng ta lại đứng dậy, có thể có thêm vài vết sẹo, nhưng những vết sẹo đó là minh chứng cho sự trưởng thành của mỗi cá nhân. Và chúng ta trở nên “đẹp” hơn nhờ những điều không hoàn hảo ấy. Bởi vậy ai cũng xứng đáng được trao cơ hội thứ 2, giống như một cái ấm vỡ; và những vết rạn nứt, những dấu hiệu của sự từng đổ vỡ xứng đáng được tôn vinh bằng vàng, bằng bạc, và bằng những gì quý giá nhất.
À, lảm nhảm thế để khoe sự vui mừng khi được cô nghệ nhân kintsugi thông báo đã hoàn thành sửa chữa cái ấm chè yêu quý, sau gần nửa năm đợi chờ ấy mà
Để lại một bình luận